Zagwarantowanie prawa do azylu 

Każda osoba uciekająca przed prześladowaniami lub narażona na ryzyko doznania poważnej krzywdy w swoim kraju ma prawo ubiegać się o ochronę międzynarodową. Azyl to jedno z praw podstawowych, a przyznanie go osobom spełniającym kryteria zawarte w konwencji genewskiej z 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców  jest międzynarodowym obowiązkiem państw-stron, wśród których znajdują się państwa członkowskie UE. UE włączyła warunki kwalifikowania osób do ochrony międzynarodowej do własnego prawodawstwa, a nawet rozszerzyła to pojęcie dzięki utworzeniu dodatkowej kategorii osób korzystających z ochrony międzynarodowej, tj. osób korzystających z ochrony uzupełniającej.

Prawo do azylu jest zagwarantowane na mocy art. 18 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej . Artykuł 19 zakazuje wydaleń zbiorowych i chroni każdą osobę przed usunięciem, wydaleniem lub wydaniem w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być ona poddana karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.

Państwa członkowskie UE uzgodniły wspólną europejską politykę azylową , obejmującą też ochronę uzupełniającą i tymczasową.

Procedury przyznawania azylu muszą być sprawiedliwe i skuteczne w całej Unii. Jest to podstawa wspólnego europejskiego systemu azylowego  WESA.

Wspólny europejski system azylowy składa się z wielu aktów prawnych , obejmujących wszystkie aspekty procesu przyznawania azylu:

  • „rozporządzenia dublińskiego”  określającego, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o azyl;
  • dyrektywy w sprawie procedur azylowych, określającej wspólne normy sprawiedliwych i skutecznych procedur azylowych;
  • dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania, określającej minimalne wspólne normy warunków życia osób ubiegających się o azyl i gwarantującej dostęp tych osób do zakwaterowania, wyżywienia, zatrudnienia i opieki zdrowotnej;
  • dyrektywy w sprawie kwalifikacji, która określa, kogo uznaje się za uchodźcę lub beneficjenta pomocy uzupełniającej, a także przewiduje szereg praw dla beneficjentów (pozwolenia na pobyt, dokumenty pobytowe, dostęp do zatrudnienia i kształcenia, systemu opieki społecznej i opieki zdrowotnej).